پاسدار مسعود ده نمکی و فیلم اخراجی هایش؟!

 بهرام رحمانی

bamdadpress@ownit.nu

دهانت را می بويند
مبادا که گفته باشی دوستت می ‌دارم.
دلت را می ‌بويند
روزگار غريبی ست، نازنين

و عشق را
کنار تيرک راهبند
تازيانه می‌زنند.
عشق را در پستوی خانه نهان بايد کرد

در اين بن‌بست کج و پيچ سرما
آتش را
به سوخت‌بار سرود و شعر
فروزان می دارند.
به انديشيدن خطر مکن.
روزگار غريبی‌ست، نازنين

آن که بر در می‌کوبد شباهنگام
به کشتنِ چراغ آمده است.
نور را در پستوی خانه نهان بايد کرد
آنک قصابان‌اند
بر گذرگاه‌ها مستقر
با کنده و ساتوری خون‌آلود
روزگار غريبی‌ست، نازنين

و تبسم را بر لب‌ها جراحی می‌کنند
و ترانه را بر دهان.
شوق را در پستوی خانه نهان بايد کرد

کباب قناری
بر آتش سوسن و ياس
روزگار غريبی‌ست، نازنين
ابليس پيروز مست
سور عزای ما را بر سفره نشسته است.
خدا را در پستوی خانه نهان بايد کرد.

احمد شاملو، شعر «در اين بن بست»، از دفتر ترانه های کوچک غربت

درباره فیلم «اخراجی ها»، دیدگاه های مختلفی را خوانده و یا شنیده بودم، اما فرصت دیدن آن دست نداده بود؛ تا این که هفته پیش دوستی که از سفر ایران برگشته بود این فیلم را هم برای ما آورد، فرصتی شد آن را ببینیم.

این فیلم در نوع خودش، یکی از پرخرج ترین و پرفروش ترین فیلم سینمایی ایران در دوره حاضر است. در دید نخست، شاید دیالوگ طنزآمیز فیلم و ایفای نقش هنرمندان معروفی هم چون اكبر عبدی، كامبیز دیرباز، امین حیایی، علی اوسیوند و ...، بخش مهمی از دلیل کشاندن مردم به تماشای فیلم اخراجی ها باشد. اما این ظاهر مسئله است. زیرا فیلم اخراجی ها، از همان گام های نخست آغاز تولیدش با حمایت و پشتیبانی همه جانبه حکومت اسلامی و به ویژه وزارت ارشاد اسلامی قرار گرفت. در تبلیغ آن نیز از صدا و سیما گرفته تا نشریات دولتی و انصار حزب الله و بسیج و سپاه، و پایگاه های اینترنتی آن ها، آن چنان سنگ تمام گذاشتند که شاید در تاریخ سینمای ایران بی سابقه است. این حمایت حکومت اسلامی از این فیلم از یک سو و تبلیغات وسیع از سوی دیگر و تشویق همه نیروهای وابسته به دولت برای تماشای این فیلم، که حتی در دورترین نقاط ایران نیز آن را به نمایش گذاشته اند، به یکی از فیلم های پربیننده تبدیل شده است. پیام اصلی فیلم اخراجی ها نیز جز تحریک احساسات ملت پرستی و وطن پرستی و مذهبی و دامن زدن به بسیج فضای جنگی، چیز دیگری نیست. در ادامه سعی خواهیم کرد که نقش حکومت اسلامی و همه ارگان های سرکوب اش در تولید و نمایش وسیع و گسترده این فیلم  را به طور مستدل و مستند آشکار سازیم.

روشن تر از همه به دلیل این که کارگردان و فیلمنامه نویس فیلم اخراجی ها، یعنی ده نمکی از سران سرشناس و معروف انصار حزب الله است، بیش از هر تحلیل و تفسیری اهداف او را به نمایش می گذارد.

این فاکت را در یکی از سایت های اینترنتی خواندم که عینا در هیمن جا می آورم: «بهمن ماه است، سال ۷۴، مراسم ختم سیاوش کسرایی، مسجد امام حسن، سهروردی شمالی؛ مجری شروع می کند به اعلام برنامه. چند جوان و پیر و گردن کلفت ریشو می روند به سوی تربیون مسجد. میکروفن را جوانی از دست مجری می گیرد. مسعود ده نمکی است، همان که حالا می گویند فیلم ساز شده. از همان جا به دوستانش می گوید درها را ببندید. و درها را می بندند. کاغذی را که تو دست های مجری هست می گیرد و پاره پاره می کند. جماعت بلند می شوند که بروند بیرون. می گوید بنشینید سر جای تان. از بلندگو می گوید که شما عده ای غرب زده و خودفروخته و البته جاسوس و منحرفید که آمده اید از سیاوش کسرایی خائن ستایش کنید. شما اصلا می دانید سیاوش کسرایی کیست، یک خائن است، خائن است. این سوتر دوستانش با کابل، زنجیر، چماق و هر چه که به درد زدن و کوبیدن می خورد جماعت را که به سوی در خروجی آمده اند زیر ضرب گرفته اند. تقریبا همه و از جمله محمد قاضی مترجم نامدار آن روز سهمی از زنجیر و کابل و چماق دریافت کردند. ده نمکی از پشت بلندگو داد می زند «آهای هوشنگ گلشیری خائن، آهای محمد مختاری جاسوس، منصور کوشان غرب زده، این عمران صلاحی جاسوس و خائن کجا است. این عمران صلاحی جاسوس است، خائن است، خائن است...»

در هر صورت اگر حدود دوازده سال پيش، مسعود ده ‌نمكی، به همراه «مهندس مسعود» و «حسين الله‌كرم»، گروه «انصار حزب‌الله» و نشريه اين گروه (ماهنامه «يالثارات‌الحسين(ع)») را اداره می ‌كردند؛ اگر آن ها بسیجی ها و انصار حزب الله را با اسید، چاقو، قمه، زنجیر، چوب و جماق و هفت تیر به جان دانشجویان مخالفت و تجمعات اعتراضی می انداختند و یا در هر کوی و برزنی مشغول سرکوب سیستماتیک زنان، در حال «امر به معروف و نهی از منکر» بودند؛ امروز با دوربین این اهداف غیرانسانی و ارتجاعی خود را پیش می برند.

 اما شناسنامه اخراجی ها: کارگردان: مسعود ده نمکی؛ بازيگران: اکبر عبدی (بایرام)، کامبیز دیرباز (مجید)، محمدرضا شریفی نیا (حاج صالح)، علیرضا اوسیوند (مصطفی)، منوچهر آذر (میرزا)، فخرالدین صدیق شریف (روحانی)، ارژنگ امیرفضلی (امیر)، نگار فروزنده (مرضیه)، مینا جعفرزاده (مادر بایرام)، نیوشا ضیغمی (نرگس)، شهره لرستانی (همسر حاج صالح)، سیدجواد هاشمی (مرتضی)، قاسم زارع (کمالی)، محمود مقامی (رسولی)، عبدالرضا اکبری (محمود) و با حضور امین حیایی (بیژن)، مریلا زارعی (گزارشگر)، سپند امیرسلیمانی (کامران)

فیلمنامه: مسعود ده نمکی؛ تهیه کننده: حبیب الله کاسه ساز؛ مدیر فیلمبرداری: حسن پویا؛ مدیر هنری: مجید میرفخرایی؛ مدیر تولید: محمود محمد طائمه؛ طراح صحنه و لباس: حمدرضا شجاعی؛ طراح چهره پردازی: امیر اسکندری؛ صدابردار: مهران ملکوتی؛ جلوه های ویژه: جواد شریفی راد، عکس: بابک برزویه؛ انتخاب بازیگر: محمدرضا شریفی نیا؛ مدیر برنامه ریزی: محسن اورنگ. همچنین فاطمه ده نمکی، دختر خردسال ده نمکی نیز در این فیلم بازی می کند.

در خلاصه داستان اين فيلم آمده است، مجيد از اراذل جنوب تهران عاشق دختر پير مرد عارفی به نام ميرزا می شود. ميرزا شرط ازدواج مجيد و دخترش را سر به راه شدن او می ‌داند. مجيد تصميم می ‌گيرد برای اثبات سر به راه شدن خود به جبهه برود که بقيه دوستانش نيز همراه او می ‌شوند. برای حضور آن ها در جبهه، مخالفت ‌هايی وجود دارد اما باضمانت ميرزا و يکی ديگر رزمنده ‌ها آن ها به پادگان آموزشی می ‌رسند.

در واقع فیلم «اخراجی ها»، ماجرای یک گروه از جوانان شرور و بزهکار است که برای همراهی با مجید، راهی جبهه می شوند. (آدم هایی که تریاکی، دزد، قمارباز، لات و الوات هستند.)

این گروه باورهای دینی عمیقی نداشتند و هرگز به فکر شهادت طلبی نبودند و اعتقادی نیز به آن نداشتند. اما جالب آن است که جبهه افکار آن ها را به حدی دگرگون می کند که شور «الهی» و «شهادت» در وجود آن ها به غلیان درمی آید. حتی برخی از آن ها «شهید» می شوند و نامشان بر کوی و برزنی نیز گذاشته می شود. بنابراین، ده نمکی، تلاش کرده است این طور وانمود کند که فضای جبهه ها به حدی معنوی بود که عده ای جوان شرور را نیز در خود جذب کرد، در حالی که واقعیت این است جنگ طلبان و خشونت طلبان انسان ها را دسته دسته یا با تحریک و یا با زور به جبهه ها فرستادند و قربانی کردند، هیج تفاوتی برایشان نداشت که فربانیانشان چه ملیت و چه مرامی دارند، کافی ست که آن ها به خواست به جنگ طلبان جواب مثبت دادند و راهی جبهه شوند.

در داستان فیلم اخراجی‌ ها، حرف‌ هایی در مورد جنگ گفته می شود که هیچ‌ فیلم سازی تاکنون نتوانسته بود آن ها را مطرح کند و فقط مسعود ده ‌نمکی می توانست، فیلمی متفاوت بسازد. زیرا خودش از بچه های جبهه است. از منظر حکومت نیز «خودی» است.

در داستان فیلم اخراجی ها بر خلاف رایج تمام فیلم ها و داستان های ایرانی، عاشق و معشوق به هم نمی رسند. زیرا احتمال داشت که شئونات اسلامی را خدشه دار کنند. اصولا در همه مذاهب، به ویژه اسلام، همه چیز برای نمایندگان حاکم خدای آسمانی در زمین «حلال» و بر «بندگانش حرام» است؟!

صحنه های جبهه هم جدال همیشگی ملیت و مذهب که گفتمان غالب دهه ۶۰ است: «رستم دستان کجایی که ببینی فرزندان حیدر با دست خالی جلوی دشمن ایستاده اند!»

یک وجه متناقض فیلم اخراجی ها این است که در اوج خنداندن، بیننده را بلافاصله با صحنه های قطع دست و پا روبرو می کند؟! یا بعضی از صحنه های فیلم که تانک وارد بیمارستان شده و تخت های بیمارستان را با زخمی ها در زیر می گیرد صحنه های غلوآمیزی هستند. فیلمی که سراسر تزویر و ریا را هم زمان به نمایش می گذارد. اما واقعیت های جنگ خونین هشت ساله ایران و عراق که صدها هزار نفر در آن قتل عام شدند و میلیون ها نفر برای همیشه معلول گردیدند و این که ضرر و زیان اقتصادی آن نیز جبران ناپذیر است، در این فیلم آگاهانه پوشانده شده است. در فیلم اخراجی ها، نهایت تلاش به کار رفته است تا بیننده از جبهه و جنگ دچار وحشت نشود تا در صورت نیاز مجدد به بسیج جنگی احتمالی، دچار مشکل نشوند.

هنرپیشه های حرفه ای و معروفی هم چون امین حیایی که در این فیلم ایفای نقش می کنند، نقش شان چندان چشمگیر نیست و استعدادهایشان به هرز رفته است. از آن ها شخصیتی های سطحی ساخته شده است که فقط شعار می دهند و حرف های پرت و پلا می زنند.

این فیلم، نخستین بار در جشنواره فیلم فجر به نمایش در آمد. هنگامی که در مراسم اختتامیه این جشنواره مسعود ده نمکی، به روی سن فراخوانده شد وی با لحنی عصبانی به هیات داوران، به دلیل نادیده گرفتن این فیلم و بازیگرانش اعتراض کرد.

اکران فیلم «اخراجی ها»، در 27 سینمای تهران و 35 سینمای شهرستان ها هم زمان به اکران درآمد. بنا به گقته سرتیپی، مدیر عامل شرکت فیملیران، «در هفده روز اکران فیلم میزان فروش این فیلم از مرز نیم میلیارد تومان گذشته و همه رکوردها را شکست، مثلا در یک روز در یک سینما، یعنی سینما آفریقا ما هشت میلیون تومان فروش داشته ایم...»

سرتیپی، گفت از نظر میانگین فروش روزانه نیز این فیلم با فروش 53 میلیون تومان رکورد فروش را شکسته است که بالاترین میزان فروش روزانه قبلی متعلق به فیلم «مارمولک» بوده است.

وی، حمایت دولت و صدا و سیما از این فیلم را پرده پوشی نمی کند و به صراحت می گوید، حمایت دولت و صدا و سیما از این فیلم نیز عاملی برای دست یابی به موفقیت بیش تر برای فیلم بوده است. این فیلم با حمایت های دولت و صدا و سیما نیز همراه بوده است از جمله صفار هرندی، وزیر ارشاد اسلامی دولت احمد نژاد، در زمان تولید فیلم به بازدید از پشت صحنه فیلم پرداخت و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش، انجمن سینمای دفاع مقدس و بیناد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس به حمایت مالی و تدارکاتی از فیلم پرداخته اند. همچنین به گفته آقای سرتیپی، صدا و سیما نیز برای پخش آگهی های تلویزیونی برای این فیلم تخفیف ویژه ای قائل شده است.

فیلم اخراجی ها، بنا به نوشته ایران اکونومیست، 31/2/1386، با سه میلیارد تومان فروش، پرفروش ترین فیلم ایرانی بوده است.

همچنین در گزارش ها آمده است که جالبه فیلمبرداری این فیلم تقریبا 20 روز مانده به جشنواره تمام شد، اما با این وجود به عنوان بهترین قیلم این جشنواره انتخاب گردید؟!

بخش هایی از فیلم نیز به خاطر بازی های بازیگران و دیالوگ هاشون، که تماشاگر را کمی می خنداند نیز در تعداد زیادی از بینندگان آن موثر بوده است. جامعه ای که از خنده محروم است و یا آن قدر درد و رنج و غم در وجودش انباشته شده است که دیدن قیلم خنده دار کمی از دردهایش را برای دقایقی هم شده تسکین می دهد. از این رو، برخی معتقدند که مردم چون تشنه خندیدن هستند و به دنبال جایی می گردند که خودشان را تخلیه کنند از این فیلم استقبال کرده اند.

البته توزیع بلیط های مجانی توسط «سربازان غیبی امام زمان»، برای کشاندن هر چه تماشاگر بیش تری برای دیدن فیلم اخراجی ها به سینماها را نیز نباید نادیده گرفت. در یکی از سایت های اینترنتی آمده است: «... هر چند ما مهمان آقا حامد بودیم و او سه تا بلیط مجانی برای دیدن این فیلم داشت...»

مهم تر از همه مسلم است که اگر فیلم های سینمایی در تلویزیون تبلیغ شوند، مردم از دیدن آن ها استقبال بیش تری می کنند. از سوی دیگر واضع است که اگر حمایت وزارت ارشاد و صدا و سیما و ارگان های سرکوب هم چون بسیج، سپاه، انصار حزب الله و...، نبود چهره شناخته شده و منفوری چون ده نمکی، تا این حد موفق نشان داده شود.

این فیلم برای حکومت و طرفداران جنگ، رعب، وحشت و ترور، بسیار دل چسب و شاید هم تجدید خاطره برای آن ها باشد. زیرا در سایت ها و وبلاگ های مربوط به حکومت و سپاه و بسیج و حزب الهی، تعریف و تمجید فوق العاده ای از آن شده است.

ده نمکی در پاسخ به تکه کلام های به کار رفته در جبهه «اخراجی ها»، با معرفی کتاب هشت جلدی فرهنگ جبهه، گفت: «دیالوگ ها و اصطلاحاتی که در اخراجی ها شنیدید، هیچ کدام جدید نبودند. اگر چه در حال حاضر به طنز درآمده اند، اما در میان رزمندگان رایج بوده است.» وی افزود: «مجید سوزوکی و سید مرتضی (سید جواد هاشمی) هیچ تفاوتی با یکدیگر نداشتند، تنها در قیافه ظاهری شبیه یکدیگر نبودند.» ده نمکی، با اشاره به عینیت این واقعیت گفت: «گردان میثم از لشکر 27 حضرت رسول (ص) همگی دارای دستمال یزدی بودند که بسیاری تلاش می کردند آن ها را از جنگ حذف کنند.»

کارگردان «اخراجی ها» که در میان دانشجویان بسیجی در دانشگان تهران سخن می گفت، با تاکید مجدد بر واقعی بودن داستان این فیلم، گفت: «خواهر مجید سوزوکی که در زمان شهادتش 6 ساله بود با من تماس گرفت که هم اینک دانشجوی همین دانشگاه (دانشگاه تهران) است و مادرش به رحمت خدا رفته است.» ده نمکی، از افزودن چهل دقیقه به اخراجی های فعلی خبر داد و گفت: «در ابتدا قرار بود که اخراجی های 2 و سپس 3 را با شکل و شمایل جدید بسازم اما در صورت کسب مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با افزودن چهل دقیقه که به آینده اخراجی ها می پردازد، اخراجی های 5/1 را خواهیم آورد!»

وی با دفاع از هشت سال جنگ ارتجاعی ایران و عراق، ادعا کرد: «ما در جنگی که شروع نکرده بودیم در مواجهه با شانزده کشور جهان که تلاش می کردند ما را از پای درآورند، حتی یک وجب از خاک خود را واگذار نکردیم، آیا این افتخار نیست.» (پایگاه خبری مبارزین)

یکی از نویسندگان روزنامه اعتماد ملی، وابسته به مهدی کروبی، رییس سابق مجلس شورای اسلامی، درباره ده نمکی، نوشته بود: «برخورد عجيب - و در مقياس عجيب هم غيرمنتظره - شما، در مراسم اختتاميه جشنواره فيلم فجر، آن‌قدر تعجب‌ برانگيز است و آن ‌قدر - متاسفانه- تاسف‌آور، که شايد اصلا نقطه مشترکی باقی نگذارد برای چند کلمه که چه عرض کنم، حتی يک کلمه حرف. شما تازه وارد اين عرصه شده‌ايد و مشاوران محترم فراوانی که دوروبرتان هستند هم احتمالا‌ يا حواس ‌شان نبوده که مشاوره بدهند يا سرشان گرم پروژه ‌های ديگر بوده و فرصت نکرده‌اند در گوش ‌تان بخوانند هر جايی آيين خاص خودش را دارد و هر شيوه‌ای در هر مکانی پاسخ گوی نيازهای آدمی نيست.

... عرض کردم که هر مکانی آيين خودش را دارد. صحبت در مراسم يک جشنواره مهم هنری، با خطابه در ميان افراد منتسب به فلا‌ن گرايش خاص سياسی طرفدار نگاه شما در نشريات گوناگون ‌تان خيلی متفاوت است. آن دست زدن ‌ها را هم به حساب تشويق حرف ‌ها و پذيرش نگاه‌ تان نگذاريد. همان ‌طور که همان جماعت برای پاسخ مجری مراسم به حرف ‌های شما هم کف زدند و همان‌ طور که برای جايزه‌ ها و حرف ‌های ديگران هم کف زدند. پس خيلی جدی نگيريد برادر!...

گذشته از اين، گمان می ‌کنم برخورد سرشار از توقع شما در اختتاميه و جلسه مطبوعاتی فيلم‌ تان، ريشه در حمايت ‌ها و بزرگ ‌نمايی پيشاپيش فيلم تان دارد. آقای ده ‌نمکی، شما بدون ساخت حتی يک فيلم داستانی ۳۰ ثانيه ‌ای، همه ‌جور امکاناتی در اختيارتان قرار گرفت تا فيلم بلند سينمايی با بودجه ‌ای چند صد ميليون تومانی بسازيد. می ‌دانيد اين بخش ماجرا برخلا‌ف آيين‌نامه ‌های همان وزارت ارشادی ست که وزيرش چند ساعتش را به بازديد از صحنه فيلم شما اختصاص می‌دهد؟ بزرگوار، در کدام دوره و کدام زمان، بالا‌ترين مقام رسمی فرهنگی به سر صحنه يک فيلم سينمايی رفته، که اين امتياز شامل حال شما شد؟

شما می‌دانيد اين روزها به قصد پيش گيری از ايجاد ترافيک، به فيلم سازان اجازه استفاده از «فيلم‌ رو» و فيلم برداری در بزرگ‌ راه‌ ها را نمی ‌دهند؟ آن وقت در اين شرايط، يکی از مهم‌ ترين و بزرگ ‌ترين و پرترافيک ‌ترين ميدان ‌های شهر را برای فيلم برداری شما قرق می ‌کنند تا با فراغ بال، هنرتان را عرضه کنيد. اگر اين حمايت نيست، پس چيست؟ و مگر در همين روزهای جشنواره، اين همه گفتگو و عکس بزرگ صفحه اول نصيب شما و فيلم‌ تان نشد؟ پس چرا اين همه مظلوم‌ نمايی؟...»

آری در مملکتی که به دستور وزیر ارشاد آن، کتاب ها را سانسور و خمیر می شوند و روزنامه ها را به طور گروهی می بندند و روزنامه نگاران را در زندان زیر شکنجه قرار می دهند. حتی از برگزاری یک جلسه معمولی کانون نویسندگان جلوگیری می کنند، بسیار جالب است که این حکومت و وزیر ارشاد آن، این همه نسبت به فعالیت های ده نمکی توجه ویژه  تری مبذول می دارند؟! دلیلش روشن است امروز احمدی نژاد و وزرای او، از جنس ده نمکی، در جبهه جنگ و جوخه های رعب و وحشت و ترور و اعدام پرورش یافته اند، اهداف و سیاست های مشترکی دارند. اگر تا دیروز ده نمکی انصار حزب الله را بسیج می کرد و در خیابان ها به جان زنان و دانشجویان و تجمعات اعتراضی می انداختند، مجالس سخنرانی را بر هم می زدند امروز مامورین انتظامی با وقاحت و خشونت بیش تری به دستور علی خامنه ای، رهبر و احمدی نژاد، رییس جمهوری، نه تنها به تجمعات حمله می کنند؛ نه تنها بر سر هر کوی و برزنی زنان و جوانان را مورد اهانت قرار می دهند؛ نه تنها جامعه را به لحاظ اقتصادی در معرض فقر و گرسنگی قرار داده اند، بلکه جوخه های مرگ شان نیز بر سر چهارراه ها انسان ها را تحت عنوان «اراذل و اوباش» به دار می آویزند تا از این رهگذر حاکمیت خونین خود را حفظ کنند. بنابراین، اگر وزیر ارشاد از پشت صحنه فیلم برداری ده نمکی با بسیج رسانه های گروهی برای تبلیغ آن بازدید نکند، پس پشت صحنه فیلم برداری های مثلا «بهرام بیضایی» بازدید کند؟!  

قبل از فیلم اخراجی ها، فیلم «مارمولک»، کمال تبریزی، یکی از فیلم های پرفروش بود که وزارت ارشاد در پشت آن بود. اما این فیلم برای حکومت اسلامی موفقیت چندانی به بار نیاورد. زیرا تماشاگران بیش تر صحنه هایی از فیلم مارمولک را با کف زدن و صوت زدن برجسته می کردند که آخوند با مسخره مردم مواجه می شد. در فیلم  مارمولک، دزدی که از دیوار راست بالا می رود برای فرار از دست «قانون؟!» لباس آخوندی به تن می کند و با استقبال مردم روستا روبرو می شود، اما نهایت امر نمی تواند از چنگ «قانون» بگریزد. اما این فیلم بعد از این که به اکران درآمد و عکس العمل مردم را دیدند با مخالفت برخی از آخوندها و ارگان های حکومت روبرو شد.

همچنین قبل از اخراجی ها، فیلم هایی هم چون «کلاهی برای باران» به کارگردانی مسعود نوابی، «نصف مال من - نصف مال تو» به کارگردانی وحید نیکبخت آزاد، «قاعده بازی» به کارگردانی احمدرضا معتمدی، «پاداش سکوت» به کارگردانی مازیار میری و «محاکمه» ایرج قادری، با استقبال تماشاگران روبرو شده بودند. همچنین فیلم «اجاره‌نشین‌های» داریوش مهرجویی و «کلاه قرمزی و پسر خاله» ایرج طهماسب، از پرتماشاگرترین فیلم‌ های تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شوند.

مسعود ده نمکی کسیت؟

مسعود ده نمکی، متولد اردیبهشت 1348 در آذربایجان شرقی است. او، در سن 16 سالگی به جبهه رفت و در 17 سالگی مسئول دسته و در 18 سالگی مسئول گروهان شد. وی، قطعنامه 598 را نپذیرفت و تا شش ماه پس از پایان جنگ نیز در جبهه ماند و منتظر بود تا جنگ ادامه پیدا کند. اما چون جنگ تمام شده بود، تصمیم گرفت روزنامه نگار شود. سردبیر نشریه شلمچه و سردبیر نشریه جبهه شد. این بار او با قلم خود حملات بی رحمانه ای را به مخالفین حکومت اسلامی در پیش گرفت. او، سازنده فیلم های «فقر و فحشا»، «کدام استقلال، کدام پیروزی؟» و اکنون نیز «اخراجی ها» است.

پاره ای از کلمات «قصار» ده نمکی، عبارتند از: «ما باید به فکر دین مردم باشیم تا دنیای آن ها»، «شما باصطلاح روشنفکران جاده صاف کن سرمایه داری جهانی هستید»، «نشریات آن طرفی را بستند، ما هم شلمچه را تعطیل کردیم، مثل این بود که تیمی داخل زمین شود و رقیب نداشته باشد»، «بیل به دست کشاورزی می کردم و دائما موبایلم زنگ می زد»، «در کنار کشاورزی به عنوان مترجم به کربلا می رفتم»، «نقد قدرتمندان عین عدالت است»، «یاد  گرفته ام که جریان نباشم، جریان آفرین باشم، به همین دلیل هیچ وقت مرا در یک پوزیشن ثابت نمی بینید» و ...

بدین ترتیب، نام مسعود ده نمکی در سال های گذشته، همواره با گروه های موسوم به گروه های فشار و لباس شخصی هایی که به اجتماعات و مراسم های غیردولتی حمله می کردند، همراه بود. فعالان سیاسی جنبش های اجتماعی، به ویژه فعالین جنبش دانشجویی، بارها اعلام کرده اند که مسعود ده نمکی، یکی از سازمان دهندگان فعالیت های گروه های انصار حزب الله و یورش بی رحمانه آن ها به تجمعات اعتراضی بوده است.

ده نمکی، در جریان 18 تیر 78، در حمله به کوی دانشگاه تهران، در هدایت انصار حزب الله و لباس شخصی ها بی سیم به دست نقش فعالی داشت.

حزب الهی های تحت فرماندهی ده نمکی، سینماها و کنسرت های موسیقی را به هم می ریختند؛ چهارراه ها را می بستند و وسط بلوار نماز جماعت برپا می کردند. عابران و رانندگان را مدت ها معطل می کردند تا فرایض دینی حود را اجابت کنند، سپس اجازه عبور و مرور دهند و تازه طلبکار هم بودند. اگر هم کسی معترض بود با ضرب و شتم و تهدید از او پذیرایی می کردند.

مسعود ده نمکی هم در سخنرانی ها و مصاحبه ها و نوشته های خود عملکرد حزب الهی را با زبان تند توجیه می کرد. کم تر کسی از حملات قلمی او در امان بودند. در واقع او با قلم خود دست به ترور مخالفین حکومت اسلامی و حتی جناح های منتقد آن می زد.

در واقعه ترورهای سیاسی موسوم به «قتل های زنجیره ای» و حوادث کوی دانشگاه ده نمکی و عوامل او انگشت نما بودند. او، مدام برای همه خط و نشان می کشید.

بعد از افول رونق حزب الله، ده نمکی که از چماقداری به مقام  ژورنالیستی ارتقا یافته بود، این بار دوربین به دست گرفت و دو  مستند از فقر و فحشا ساخت و این فیلم های خود را در قالب سی دی پخش کرد.

بعد از روی کار آمدن محمود احمدی نژاد و انتخاب صفار هرندی به عنوان وزیر ارشاد اسلامی که او هم در روزنامه کیهان، به مدیریت شریعتمداری کار می کرد و از نزدیکان ده نمکی بود، برای او فرصتی فراهم کرد تا بدون تجربه و بدون علم و هنر سینمایی یک دفعه به عنوان فیلنامه نویس و کارگردان وارد عرصه سینما می شود. از سوی دیگر، معاونت سینمایی ارشاد اسلامی به هیچ کس که چنین تجربه ای ندارد مجوز برای تولید کار 35 میلیمتری نمی دهد. در حالی که همیشه درهای حاکمیت به روی ده نمکی ها باز است.

 نقش مهم سینما

سینما، به هنر هفتم معروف است، در سال 1890 اختراع شد و به مرور زمان به یک رسانه مهم و تاثیرگذار در جهان بشری تبدیل گردید. از این رو، سینما توانسته بیش ترین تاثیرگذاری را در افکار عمومی دنیای معاصر داشته باشد.

سینما به عنوان هنر هفتم و با به کارگیری هنرهای دیگر، جایگاه ویژه ای را در دنیا به خود اختصاص داده است. در واقع عنصر سینما تصویر است. تصویر نیز جایگاه ویژه ای در مهندسی افکار عمومی و روانی انسان ها دارد. طبق بررسی هایی که صورت گرفته رابطه انسان با تصویر مستقیم و عمیق است. تصویر در ذهن انسان برای دراز مدت باقی می ماند. از این رو سینما در مقایسه با سایر رسانه ­ها موفق ­تر و تاثیرگذارتر است.

تاریخ سینمای ایران نیر نسبتا طولانی است. در سال 1900 میلادی مظفر الدین شاه به فرانسه سفر كرد و با دیدن دستگاه سینما توگراف مجذوب آن شد. دستگاهی كه بر روی دیوار می اندازند و مردم در آن حركت می كنند. به دستور شاه، دستگاه سینما توگراف خریداری شد و اولین فیلمبردار همان عكاس دربار و همراه شاه، یعنی (میرزا ابراهیم خان عكاس باشی) بود.

اولین سالن سینما در سال 1283، در خیابان چراغ گاز توسط ابراهیم خان صحاف باشی افتتاح شد. نخستین فیلمبردار تحصیل كرده و حرفه ای خان بابا معتضدی بود كه برای اولین بار فیلم خبری ساخت و به دستور وزیر جنگ از مجلس موسسان فیلم گرفت و از مراسم تاجگذاری رضا شاه فیلمبرداری كرد. معتضدی، اولین لابراتوار ظهور فیلم را در زیر زمین خانه اش دایر كرد.

آوانس اوگانیانس، اولین كارگردان فیلم های بلند و سینمایی در ایران بود. او در رشته سینما در مسكو تحصیل كرده بود و به ایران مهاجرت كرد و سر انجام اولین «مدرسه آرتیستی سینما» را در سال 1309 در خیابان علاءالدوله تاسیس كرد و در همین سال نیز فیلم بلند سینمایی ایران را ساخت. اولین فیلم بلند سینمای ایران، فیلمی با نآم «آبی و رابی»، ساخته اوگانیانس بود. این فیلم كمدی بود و توسط معتضدی فیلمبرداری شده بود.

اولین كارگردان زن ایرانی، «شهلا ریاحی» بود كه در سال 1335، فیلم «مرجان» را ساخت. در حدود سال های 1342-1343  موج روشنفكری در سینمای ایران، فیلم هایی چون «خشت و آینه»، ساخته ابراهیم گلستان. «شب قوزی»، ساخته فرخ غفاری، به وجود آوردند.

دوره جدید در سینمای ایران در سال 1348 با دو فیلم آغاز شد: فیلم گاو ساخته «داریوش مهر جویی» و قیصر ساخته «مسعود كیمیایی» این دو فیلم شاهکار سینمای آن دوره ایران بودند. قیصر، به یکی از چهار فیلم پرفروش تاریخ ایران قبل از انقلاب 1357 ایران بود. از فیلم های معروف دیگر می توان به «علف های هرز» و «جوانی» به کارگردانی محمد دلجو اشاره کرد. علاوه بر این ها مسعود کیمیایی فیلم های دیگر هم چون «بلوچ» و «گوزن ها» را ساخت که معروف ترین و پرفروش ترین فیلم ها بودند. یا می توان از فیلم «گنج قارون» نام برد که فیلم پرفروشی بود. اما مسعود کیمیایی، پس از انقلاب فیلمی به نام «اعتراض» را به پرده های سینما آورد که سقوط آن را به نمایش گذاشت.

تحولات پس از حکومت اسلامی، در عرصه سینمایی نیز همانند عرصه های دیگر اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و هنری روی داد، تخریب شدیدی به وجود آورد. سينما ركس آبادان در سال 1357، خاطره دردناکی است که با سوزاندن انسان ها ریشه اسلام را آبیاری کردند. 400 تماشاچی کودک و بزرگ، زن و مرد در اين فاجعه زنده زنده سوختند. زمانی كه حكومت اسلامی به قدرت رسید، حدود 180 سالن سينما در ايران تعطیل شد.

سال های 1357 تا 1361، دوره تخریب هولناک در سینمای ایران است. بنا به آمارهای منتشر شده، براساس سياست گذاری های جديد در سينمای ايران، از ميان 898 فيلم خارجی كه مورد بازبينی قرار می گيرد 513 فيلم غربی رد می شود. از ميان 2208 فيلم توليد شده در ايران، 1956 فيلم اجازه پخش نمی گيرند. فيلم های به اکران درآمده نيز غالبا با سانسور روبرو می گردند. چرا كه بيش تر آن ها قبل از انقلاب ساخته شده بودند و با ارزش ها و معيارهای موجود سیاست های حکومت اسلامی مطابقت نداشتند.

براساس سياست گذاری های جدید در سينمای ایران، اغلب هنرپيشگان زن و مرد‌ سينمای قبل از انقلاب کنار گذاشته شدند. مذهب و جنگ، در سینما عمده می گردند. رقص و آواز و شادی و مسایل جدی اجتماعی از فیلم ها رخت بست.

بدین گونه سانسور شدید و دخالت دولت در تولید